Bach to the Future

sobota18:00

Sala główna

Sala główna

Dodatkowe informacje:

koncert odwołany

Niepowtarzalny i jedyny w swoim rodzaju koncert: Bach to the Future w Cavatina Hall!
Powrót do przyszłości?

W 1985 roku miała miejsce premiera głośnego filmu science-fiction Powrót do przyszłości reżyserii Roberta Zemeckisa. I choć pomysł z podróżami w czasie nie był nowy, to fantastyczne przygody Marty’ego McFly’a i dra Emmetta Browna go unieśmiertelniły. Ale w jaki sposób odnosi się do muzyki?

Niektórzy bez kozery przyznaliby, że słuchając muzyki są w stanie odbywać zmyślone podróże – przenieść się na moment w myślach na osiemnastowieczny dwór cesarza w Wiedniu za sprawą Mozarta, do Francji Ludwika XIV, gdy rozbrzmiewają dźwięki Kadmusa i Hermiony Lully’ego, albo też odczuć gęstą od emocji atmosferę premiery Tristana i Izoldy. Co stanie się, gdy to nie słuchacz, ale kompozytor postanowi przenieść się w czasie? To pytanie stawia Orkiestra Muzyki Nowej, prezentując trzy dzieła, których twórcy sięgają do muzyki przeszłości, ale ubierając ją w szatę dźwiękową zgoła nowoczesną.

Bach na miarę naszych czasów

Das Wohltemperierte Klavier Johann Sebastiana Bacha dla wielu wykonawców stało się czymś w rodzaju Biblii jako podręcznika nauki o barokowej polifonii, tworzenia gęstego splotu kilku linii melodycznych, imitacji, naśladowania w formie fugi czy w nieco swobodniejszych preludiach. Podziwiając geniusz lipskiego kantora duński kompozytor, Per Nørgård, postanowił w 1997 roku stworzyć niecodzienny hołd, rodzaj nieco ironicznego hommage – Bach to the Future na dwie perkusje i małą orkiestrę. Wziął na warsztat trzy preludia – C-dur, to najsłynniejsze, unieśmiertelnione przez Charlesa Gounoda jako Ave Maria, Fis-dur i d-moll.

Z oryginału zachowały się fragmenty tematów, je najłatwiej rozpoznać, przechodzą jednak popękany pryzmat – w I części znana melodia stopniowo odstraja się, kompozytor nakłada na siebie jej fragmenty w różnym tempie i od różnych dźwięków. Tworzy się efekt zabawy kalejdoskopem, w którym barwne płytki tworzą coraz to dziwniejsze kształty. Bach u Nørgårda wędruje nie tylko w czasie – o 300 lat, w tym roku mija bowiem takaż rocznica od powstania legendarnego cyklu – ale też przez estetyki konotowane instrumentacją. W II części metalowe bębny kojarzą się z Dalekim Wschodem, a gdzie indziej miarowe rytmy – z muzyką popularną, zaś nad finałem unosi się duch jazzowej improwizacji.

Fuga, czyli ucieczka

Zgodnie z łacińską terminologią „fuga” znaczy „ucieczka”. Muzycznie można to sobie wyobrazić troszkę jak przy zabawie w berka – jeden z głosów wiedzie główny temat, a drugi odbiera go po chwili i zaczyna się gonitwa, temat odbija się od wszystkich głosów, zanika i wraca. Artystyczne szczyty osiągnęła w baroku, wielu późniejszych kompozytorów pisało fugi w tym stylu. Tak napisał swoją Paweł Mykietyn, ale nigdy nie ujrzała ona światła dziennego. Dlaczego? Stała się ona bowiem kanwą dla jego kompozycji 3 dla 13 na zespół instrumentalny z 1994 roku. Poszczególne dźwięki wielogłosowego utworu porozdzielał pauzami, porozrzucał między instrumenty, część zupełnie wygumował.

Tego typu styl twórczy zwykło się nazywać surkonwencjonalizmem, pisał w nim również Paweł Szymański. Tak jak w surrealistycznym malarstwie Salvadora Dalí to, co znane – tu muzyka à la barokowa – zostaje przetworzona i umieszczona w zupełnie nowym, fantastycznym kontekście. W 3 dla 13 gdzieś daleko miota się wyjęty motyw z jednej z Wariacji Goldbergowskich Bacha, powtarzany w sekwencjach ad absurdum. Pieczę nad wszystkim sprawuje perkusista, którego partia została rozpisana z matematyczną dokładnością. Jego nagłe interwencje są zapisane zgodnie z ciągiem geometrycznym – czas między poszczególnymi wejściami zmniejsza się zgodnie z przyjętym wzorem aż do finałowego tumultu, przed którym wszystkie pozostałe instrumenty pierzchają w istnej – nomen omen – ucieczce.

Szklanka przy ścianie

„Stara muzyka zmienia się i może wypełnić się nowym życiem pod wpływem ducha nowoczesności” – to zdanie przyświecało włoskiemu kompozytorowi, Salvatore Sciarrino, przy komponowaniu Le voci sottovetro na sopran i zespół z 1998 roku. Tu na tapecie znalazły się madrygały Carla Gesualda da Venosy, jednego z najbardziej tajemniczych geniuszy renesansu. Książę-samouk pisał utwory o zaskakujących połączeniach harmonicznych, których nie powstydziłby się Richard Strauss czy Igor Strawiński. Zapamiętano go także jako podwójnego mordercę – żony i jej kochanka – co dodało tylko pikanterii przekraczającej swoją epokę twórczości.

Tytuł dzieła Sciarrina – „Głosy za szkłem” – ma stanowić aluzję do islamskiej legendy o Królu Salomonie, który zamknął dżina w butelce i wrzucił do morza. My obcujemy z jego zniekształconym głosem. Z jednej strony ma się poczucie podsłuchiwania jakiejś zszumiałej muzyki szklanką przy ścianie, a z drugiej – obserwowanie potwornych eksponatów zatopionych w akwariach z formaliną. Wszyscy wykonawcy grają w ekstremalnych rejestrach, co jeszcze silniej tworzy efekt wyobcowania, kruchości i niejednoznaczności.

Na horyzoncie majaczy włoski dwór, tancerze wykonują gagliardę. Ale przez współczesne środki instrumentacyjne – szmery, przydźwięki, w których użyciu Sciarrino pozostaje mistrzem – umieszczają Le voci sottovetro muzycznie tu i teraz. Nasuwa się więc pytanie – co pozostało nam z dawnych głosów?

Bartosz Witkowski

Program koncertowy:

„Bach to the Future”

  • Per Nørgård – Bach to the Future
  • Paweł Mykietyn 3 dla 13
  • Salvatore Sciarrino – Le voci sottovetro
Wykonawcy:

Orkiestra Muzyki Nowej

Szymon Bywalec – dyrygent; Adam Bonk i Wojciech Herzyk – perkusja; Aleksandra Poniszowska – sopran

O Artystach

Adam Bonk

Absolwent Akademii Muzycznej im. Karola Szymanowskiego w Katowicach w klasie perkusji prof. Stanisława Proksy i dr Wojciecha Herzyka. W czasie studiów był laureatem pierwszych i drugich nagród w międzynarodowych konkursach w Portugalii, Włoszech i Polsce. Jako członek Akademickiej Grupy Perkusyjnej uczestniczył w kursach i przygotowywał wspólne koncerty z takimi artystami jak Marta Klimasara, Svet Stoyanov, Tatiana Koleva, Ji Hye Jung, W. Lee Vinson czy Vassilena Serafimova. Dwukrotnie (w 2015 i 2018) uczestniczył w trasach koncertowych młodzieżowej I’Culture Orchestra (Niemcy, Francja, Holandia, Dania, Ukraina, Gruzja, Hiszpania, Polska). Podczas przygotowań pracował pod kierunkiem muzyków Berliner Philharmoniker oraz London Symphony Orchestra.

fot. Marta Kołodziejczyk

Od kilku lat jest perkusistą Orkiestry Muzyki Nowej, z którą koncertuje na najważniejszych festiwalach muzyki współczesnej w kraju m.in. Warszawska Jesień, Musica Electronica Nova, Musica Polonica Nova, Festiwal Prawykonań, MFKK i zagranicą – KLANG Copanhagen, Melos Ethos w Bratysławie, Bridges Festival w Wiedniu, realizuje cykl koncertowy zespołu w siedzibie NOSPR oraz dokonuje licznych nagrań dla wydawnictw takich jak Aurora, DECCA, Dux, CD- accord, PWM. Dokonując z zespołem licznych prawykonań światowych i polskich ma okazję współpracować z najwybitniejszymi kompozytorami muzyki współczesnej takimi jak Helmut Lachenmann, Louis Andriessen, Kaija Saariaho, Simon Steen-Andersen, Agata Zubel, Aleksander Nowak, Aleksander Lasoń czy Krzysztof Wołek.

Znaczącą rolę w karierze Adama Bonka odgrywa współpraca z Narodową Orkiestrą Symfoniczną Polskiego Radia w Katowicach. W ciągu ostatnich lat wziął udział w kilkudziesięciu koncertach zespołu na najważniejszych festiwalach w kraju (m. in. Wielkanocny Festiwal Ludwika van Beethovena, EUFONIE, Festiwal Muzyki Filmowej, Festiwal Kultura-Natura) występując pod batutą najwybitniejszych dyrygentów m.in. Leonard Slatkin, Charles Dutoit, Alexander Liebraich, Christian Arming czy Domingo Hindoyan. Jako kameralista współtworzy duet perkusyjny z Wojciechem Herzykiem, wykonywał również partie solowe podczas koncertów z Chórem Polskiego Radia, Cameratą Silesia czy Orkiestrą Muzyki Nowej. Równie często zapraszany przez Orkiestrę Kameralną Miasta Tychy AUKSO wziął udział w wielu prestiżowych koncertach m.in. prawykonaniu i licznych już wykonaniach nagrodzonej Fryderykiem opery „ahat ili – siostra bogów” Aleksandra Nowaka. Poza działalnością koncertową Adam Bonk udziela się jako pedagog w rodzimej Ogólnokształcącej Szkole Muzycznej I i II st. im. Fryderyka Chopina w Bytomiu.

Wojciech Herzyk

Artysta występuje jako solista i kameralista prawykonując liczne kompozycje na estradach w kraju i za granicą (m.in.: Stany Zjednoczone, Chiny, Turcja, Francja, Portugalia, Włochy, Dania, Belgia, Holandia, Niemcy, Austria, Bułgaria, Czechy, Słowacja, Ukraina, Estonia) urzekając niezwykłą muzykalnością oraz doskonałą techniką. Od 2009 r. jest członkiem składu podstawowego Orkiestry Muzyki Nowej, a także adiunktem Akademii Muzycznej im. Karola Szymanowskiego w rodzinnym mieście Katowice. Współpracuje również z OSM I i II st. im. Fryderyka Chopina w Bytomiu oraz ZPSM im. Stanisława Moniuszki w Bielsku-Białej.

W 2007 r. na zaproszenie prof. Roberta van Sice, udał się na studia podyplomowe do Peabody Institute of the Johns Hopkins University w Baltimore, USA, gdzie uzyskał pełne stypendium oraz dyplom Graduate Performance Diploma, pogłębiając swoją wiedzę także w Yale School of Music w New Haven oraz Curtis Institute of Music w Philadelphii. 1 marca 2018 roku Rada Wydziału Wokalno-Instrumentalnego Akademii Muzycznej im. Karola Szymanowskiego w Katowicach podjęła uchwałę o nadaniu mu stopnia naukowego doktora sztuki w dziedzinie sztuk muzycznych w dyscyplinie artystycznej instrumentalistyka za rozprawę doktorską pod tytułem „Koloryt brzmieniowy instrumentów perkusyjnych na podstawie wybranych kompozycji kameralnych Andrzeja Krzanowskiego”, przygotowaną pod kierunkiem naukowym prof. Bernarda Maselego. Wojciech Herzyk posiada również tytuł Magistra Sztuki powyższej Uczelni, którą ukończył w klasie perkusji prof. Stanisława Proksy, otrzymując medal Primus Inter Pares. Oprócz Roberta van Sice, w jego drodze przez muzykę pomagali mu m.in.: Keiko Abe, Svet Stoyanov, Tom Freer, Krzysztof Jaguszewski, jak również Katarzyna Myćka, Bogdan Bacanu, Peter Sadlo oraz Momoko Kamiya. Jest laureatem najważniejszych konkursów perkusyjnych w Europie (w tym Linz AU, Plovdiv BG, St. Fermo IT) oraz Polsce (Warszawa, Wrocław, Katowice) jako solista i kameralista.

Pomimo napiętego grafiku koncertowego i pracy pedagogicznej, udziela się regularnie na prowadzonych przez niego licznych kursach mistrzowskich (ponad 50), a także jako juror przesłuchań i konkursów krajowych oraz międzynarodowych. Sprawuje również opiekę artystyczną nad Akademicką Grupą Perkusyjną – przekształconą w 2021 roku w Międzywydziałowe Perkusyjne Koło Naukowe, które w swoim dorobku poszczycić się może występami na prestiżowych festiwalach i koncertach z takimi artystami jak m. in. Ney Rosauro, Nebojša Jovan Živković, Mark Ford, Marta Klimasara, Vasilena Serafimova, Ji Hye Jung, Lee W. Vinson, Svet Stoyanov, Tatiana Koleva, Bart Quartier czy John Wooton.

Mimo niedługiego stażu pedagogicznego w jego osiągnięciach znajduje się blisko 100 nagród i wyróżnień uczniów oraz studentów w tym: Młody Muzyk Roku 2020, pierwsze nagrody na konkursach w Montebello della Battaglia (Włochy), Tomar (Portugalia), Montesilvano (Włochy), Lwów (Ukraina) oraz licznych ogólnopolskich jak OPUS, Konkursie Muzyki XX i XXI Wieku dla Młodych Wykonawców, Festiwalu Rytmu Drum Battle, Ogólnopolskim Konkursie Perkusyjnym im. Jerzego Zgodzińskiego, Międzynarodowym Konkursie Drum Fest, Konkursie Wykonawczym „Srebrna Szybka”, Międzynarodowym Turnieju Kameralnym czy Ogólnopolskim Konkursie Perkusyjnym Tamburi di Canto.

Współpracował z orkiestrami oraz zespołami takimi jak NOSPR, Sinfonia Varsovia, Baltimore Chamber Orchestra, Mobtown Modern, AUKSO, Katowicką Grupą Perkusyjną, Chórem Polskiego Radia, Cameratą Silesią, festiwalem Krzyżywa Music, kwartetem w cyklu koncertów Atelier MusMA oraz triem Stoyanov/Jung/Herzyk. Wraz z klarnecistką Jadwigą Czarkowską prowadzi własny projekt R&B Modern, jak również współtworzy duet z perkusistą Adamem Bonkiem.

Wojciech Herzyk jako artysta reprezentuje markę Adams Musical Instruments grając na instrumentach z serii Alpha oraz Freer Percussion.

Aleksandra Poniszowska

Absolwentka Wydziału Wokalno-Aktorskiego Akademii Muzycznej w Katowicach . Od 15 lat związana z Zespołem Śpiewaków Miasta Katowice Camerata Silesia, gdzie oprócz śpiewu zespołowego wykonuje również partie solowe. Ma na swoim koncie udział w renomowanych festiwalach w kraju i za granicą, m.in. Warszawska Jesień, Vratislavia Cantans, Jazz Jamboree, Bregenz Festspiele, Tauron Nowa Muzyka, Pieśń Naszych Korzeni oraz w nagraniach płytowych z Józefem Skrzekiem, Zespołem Camerata Silesia i innymi.

Nauczyciel śpiewu solowego w Ogólnokształcącej Szkole Muzycznej I i II stopnia w Bytomiu.

Koncert dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury, w ramach programu „Muzyka”, realizowanego przez Narodowy Instytut Muzyki i Tańca.

Partner koncertu: Stowarzyszenie Autorów ZAiKS. Koncert dofinansowano dzięki wsparciu STOART – Związek Artystów Wykonawców.

Zobacz także

Miuosh x Zespół Śląsk – „Pieśni Współczesne” Trasa Druga

Miuosh x Zespół Śląsk – „Pieśni Współczesne” Trasa Druga

Sala główna

Miuosh x Zespół Śląsk – „Pieśni Współczesne” Trasa Druga

Miuosh x Zespół Śląsk – „Pieśni Współczesne” Trasa Druga

Sala główna

Miuosh x Zespół Śląsk – „Pieśni Współczesne” Trasa Druga

Miuosh x Zespół Śląsk – „Pieśni Współczesne” Trasa Druga

Sala główna

Paweł Domagała – Narnia Tour

Sala główna

Bolewski & Tubis

Sala kameralna

Pasión de Buena Vista

Pasión de Buena Vista

Sala główna